แมงลัก ใครไม่รู้จักบ้าง รู้ไหมว่ามีประโยชน์มากมายนานาประการเลยทีเดียว เป็นต้นว่าเริ่มตั้งแต่ใบ ลำต้น เมล็ด ราก ฯลฯ เรียกได้ว่าทุกส่วนสามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้

แมงลัก เป็นพืชล้มลุกที่มีลักษณะเป็นพุ่มเตี้ย คล้ายกระเพราและโหระพา ใบมีสีเขียวอ่อนหยักเล็กน้อยมีขนอ่อนที่ใบและก้าน ทั้งต้นของแมงลักจะมีกลิ่นหอม ดอกเป็นช่อยาวชูขึ้น มีสีขาว เมล็ดสีดำ ขยายพันธุ์โดยการเพาะเมล็ดหรือการปักชำ เจริญเติบโตดีหากได้น้ำหรือปลูกในฤดูฝน ส่วนใหญ่นิยมปลูกเป็นพืชสวนครัว หรือไม่ก็ปลูกเป็นพืชเศรษฐกิจ ใบแมงลักกินได้ทั้งสดๆ หรือนำมาประกอบอาหาร

การนำใบแมงลักมาประกอบอาหารจะนิยมกินที่ยอดอ่อนของมันหรือใบที่ยังไม่แก่ บางคนไม่ชอบกินแมงลักเพราะมีรสเผ็ดนิด ๆ และมีกลิ่น บางคนก็ชอบทานสด ๆ เช่นทานเป็นผักคู่กับขนมจีน นำมาทำแกงเลียงรสชาติหอม หรือนำมาทำแกงกะทิใบแมงลักจะได้รสชาติเผ็ดร้อนถึงใจ เมล็ด ใช้ผสมกับน้ำหวานหรือน้ำเชื่อม กินแล้วช่วยดับร้อนในกระหายน้ำ ทำให้ชุ่มคอ บำรุงหัวใจให้ชื่นฉ่ำ

สรรพคุณทางยาของแมงลัก

เมล็ดแมงลักเป็นยาระบาย ช่วยให้ถ่ายสะดวก ส่วนที่ใช้เป็นยา คือ เม็ดแมงลักแก่ ใบแมงลักช่วยขับเหงื่อ ขับลม โดยรับประทานใบสดหรือกับขนมจีน แก้ไอ แก้โรคทางเดินอาหาร หรือโรคที่เกี่ยวกับลำไส้ โดยรับประทานน้ำต้มใบแมงลัก และบรรเทาอาการปวดฟัน โดยอมหรือบ้วนปากด้วยน้ำต้มใบแมงลักเช่นกัน

แมงลักจัดเป็นสมุนไพรไทย

  • รากแก้พิษตายซาง และช่วยเจริญอาหาร ขับลม แก้ท้องขั้นอืดเฟ้อในเด็ก สมานแผล
  • ต้นแก้พิษตาน ซาง แก้จุกเสียด ขับลมในลำไส้ แก้ท้องขึ้นอืดเฟ้อในเด็ก
  • ใบแก้ไอ แก้หวัด แก้หลอดลมอักเสบ แก้โรคผิวหนัง ขับเสมหะ แก้กลากเกลื้อน แก้ลมวิงเวียน แก้ท้องอืดท้องเฟ้อ ขับลมในลำไส้ แก้พิษตานซาง แก้โรคลำไส้พิการ แก้ปวดศีรษะ แก้ปวดท้อง ช่วยย่อย แก้สะอึก หยอดหูแก้ปวด แก้หูตึง ทำให้ประจำเดือนเป็นปกติ ขับเหงื่อ แก้อาเจียน
  • ดอก แก้ลมตานซาง เมล็ด แก้พิษตานซาง ขับลม แก้ท้องขึ้นอืดเฟ้อในเด็ก ขับปัสสาวะ เป็นยาระบาย สมานแผลล้างแผลทุกชนิด แก้ลงราก แก้ท้องเสีย แก้ร้อนใน แก้โรคบิด
  • เปลือก แก้ลม สมานแผลล้างแผลทุกชนิด ส่วนทั้งห้า แก้พิษตานซาง แก้ลม ขับผายลม แก้ท้องขึ้นอืดเฟ้อในเด็ก ขับเหงื่อ แก้ไอ โรคเกี่ยวกับทางเดินอาหาร บรรเทาอาการปวดฟัน
  • น้ำมัน แก้ปวดท้อง ขับผายลม แก้ท้องขึ้นอืดเฟ้อในเด็ก แก้ไอ

สรรพคุณและข้อแนะนำในการใช้ตามระบุในงานสาธารณสุขมูลฐาน รักษาอาการท้องผูก วิธีการใช้ ใช้เมล็ดแก่ 1-2 ช้อนชา ล้างน้ำให้สะอาด แช่น้ำอุ่น 1 แก้ว (250 มิลลิเมตร)

แมงลัก

องค์ประกอบทางเคมีในแมงลัก

นอกเหนือจากน้ำมันหอมระเหย ซึ่งมีอนุพันธ์โมโนเทอร์ปีน เช่น caryophyllene,1, 8-cineol, Geraniol, limonene, linalool เป็นองค์ประกอบหลักแล้ว ในแมงลักยังมีรายงานองค์ประกอบทางเคมีที่เป็นอนุพันธุ์สารกลุ่มอื่นๆโดย เฉพาะอนุพันธุ์ฟลาโวนอยด์1-4 เช่น scutellarein, luteolin, cirsiliol, apigenin, dimethoxyapigenin, pilosin, cirsimaritin, cirsilineol, ladanein, 5- desmethylsinensetin, xanthomicrol, salvigemin, 8-hydroxysalvigenin, nevadennin, acacetin, pectolinarigennin, genkwanin, 5-desmethylnobiletin, gardenin, B, hispiulin, pisolin และ อนุพันธุ์โพรพานอยด์5 เช่น cirsilineol, cirsimaritin,isothymusin, isothymonin, rosmarinic acid, eugenol

ฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา-ฤทธิ์ทางชีวภาพ

ฤทธิ์การรักษาอาการท้องผูก จากผลการศึกษาฤทธิ์ต่อการรักษาอาการ ท้องผูกในสัตว์ทดลอง พบว่าหนูขาวและหนูถีบจักรที่ได้รับเมล็ดแมงลักที่ละลายน้ำจนพองตัวมีการ เคลื่อนไหวของลำไส้เทียบเท่ากับการให้กินยาถ่าย Metamucil

สำหรับการทดลองทางคลินิก ผลของการรับประทานเมล็ดแมงลักเพื่อเป็นยาระบาย มีผลเทียบเท่ากับการใช้เมล็ดเทียนเกล็ดหอย โดยมีผลเพิ่มจำนวนครั้งในการถ่าย เพิ่มปริมาณอุจจาระ และทำให้อุจจาระอ่อนตัวกว่าปกติ นอกจากนั้น จากการศึกษาการใช้เมล็ดแมงลักเพื่อเป็นยาระบายในคนไข้หลังผ่าตัดพบว่า ได้ผลดีและสามารถใช้เมล็ดแมงลักเพื่อลดอาการท้องผูกในคนไข้หลังผ่าตัดได้ และจากการศึกษาความเป็นพิษในสัตว์ทดลอง ไม่พบการแสดงอาการพิษใดๆ รวมถึงไม่พบการเปลี่ยนแปลงของตับ ลำไส้เล็ก และสำไส้ใหญ่ในสัตว์ทดลอง

น้ำแมงลัก

น้ำแมงลัก

วัตถุดิบที่ใช้ เม็ดแมงลัก 1 ช้อนโต๊ะ น้ำสะอาด 1 ถ้วยตวง น้ำแข็งทุบละเอียด 1 ถ้วยตวง

วิธีทำ จัดการเลือกเศษผงออก แล้วต้มน้ำใส่หม้อต้มจนเดือด พอเดือดก็เทใส่ในภาชนะที่เม็ดแมงลักอยู่คนให้เข้ากัน เม็ดแมงลักจะพองตัวออก มีลักษณะเป็นพอกขาวใสตรงกลางเม็ดแมงลักจะมีสีดำๆ เม็ดแมงลักจะพองตัวออกมามาก ปล่อยไว้ให้เย็นลง ผสมน้ำตาลทราบแดงเข้าไปคนให้กันดีกับน้ำ

ดื่มก่อนเข้านอนจะช่วยให้เกิดการระบายท้องไส้ได้ดีอย่างวิเศษนักแล

ขอบคุณข้อมูลจาก หนังสือสมุนไพรสำหรับงานสาธารณะสุขมูลฐาน ภาควิชาเภสัชเวทและเภสัชพฤษศาสตร์ และศูนย์สมุนไพรทักษิณ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ / ภาพประกอบ Yui and artisansweet(at)hotmail.com

เคล็ดลับสุขภาพที่เกี่ยวข้อง

เคล็ดลับสุขภาพดี

สุขภาพหญิงวัยทอง

วัยทอง วัยงามแห่งชีวิต กับการดูแลสุขภาพของหญิงวัยทอง เพราะฮอร์โมนและสุขภาพจะมีการเปลี่ยนแปลงไปตามวัย การรู้จักวัยทอง

เคล็ดลับผิวสวยใส

Fashion UV Leggings Protected Body

เดี๋ยวนี้แฟชั่นเสื้อผ้ามาแรง ตัวอย่างในรูป สาวๆ หลายคนชอบใส่ไปเที่ยว ดูแล้วเซ็กซี่ น่ารักไปอีกแบบ

เคล็ดลับความงาม

Skin Food เครื่องสำอางค์ จาก เกาหลี

Skinfood เป็นยี่ห้อเครื่องสำอางค์จากประเทศเกาหลี มีขายตามห้างสรรพสินค้าชั้นนำทั่วไป

สุขภาพเต้านม ทรวงอก

มะเร็งเต้านมกับแพทย์ทางเลือก

ในปัจจุบันการแพทย์ทางเลือก จัดเป็นแนวทางที่ได้รับความนิยมมากในปัจจุบัน โดยเฉพาะปัญหาเรื่องโรคที่รักษายาก

เคล็ดลับสุขภาพดี

การลดไขมันหน้าท้องที่ได้ผล

ในบรรดาสาวๆ หลายคนคงจะมีปัญหาที่หนักอกหนักใจเอาการเลยที่เดียวกับเรื่องหน้าท้อง หรือพุงใหญ่ที่ยื่นออกมาทำให้เกิดความไม่มั่นใจขึ้นมาได้

เคล็ดลับสุขภาพดี

เคล็ดลับเพิ่มความจำ สำหรับสาวๆ

อาการขี้ลืม สำหรับสาวๆ วัยทำงานหรือทุกวัย มักเกิดขึ้นได้บ่อยแต่ถามว่าใครอยากจะให้เกิดบ้าง